دپارتمان زبان و ادبیات فارسی شهرستان تاکستان
 



مقدمه

ابوعبدالله جعفربن محمد رودکی، در گذشته به سال 329 ه ق، از پایهگذاران و آغازگران ادبیات منظوم دری است و او را به شایستگی «پدر شعر پارسی» نامیدهاند. از اشعار او که ظاهراً پرشمار بوده، اکنون قطعات و ابیاتی پراکنده در دست است که در مجموعههای «دیوان رودکی» به چاپ رسیده است. نسخه اساس کار ما در این پژوهش «دیوان شعر رودکی» با پژوهش، تصحیح و شرح دکتر جعفر شعار بوده است.

در «باد جوی مولیان» ابیاتی از رودکی بررسی شده است که یکی از این دو ویژگی را داشتهاند:

1. بر کلام شاعران پسین اثر گذاشتهاند؛

2. در امثال و حکم راه یافتهاند و امروزه هم کاربرد دارند.

 

 

باد جوی مولیان

ابیات تأثیرگذار رودکی در شعر پارسی

1) باد جوی مولیان آید همی

بوییار مهربان آید همی

ریگ آموی و درشتی راه او

زیر پایم پرنیان آید همی

آب جیحون از نشاط روی دوست

خنگ ما را تا میان آید همی

ای بخارا، شاد باش و دیر زی

میر زی تو شادمان آید همی

میر ماه است و بخارا آسمان

ماه سوی آسمان آید همی

آفرین و مدح سود آید همی

گر به گنج اندر زیان آید همی

(رودکی، 1390: 43)

این سروده را میتوان نامبردارترین شعر رودکی دانست. نظامی عروضی سمرقندی پس از آنکه روایت میکند که این قصیده چگونه باعث تحریک و تهییج امیرنصر سامانی میشود و رودکی را به ثروت و مکنت بسیار میرساند  میگوید:

«و الحق آن بزرگ [رودکی] بدین تجمل ارزانی (=لایق، درخور) بود که هنوز این قصیده را کس جواب نگفته است که مجال آن ندیدهاند که از این مضایق، آزاد توانند بیرون آمد» (عروضی، 1392: 47).

شاعران زیادی به استقبال این شعر پرآوازه رفته و طبع خود را آزمودهاند که به دو مورد از آنها اشاره میشود؛ نخست حکیم سنایی غزنوی:

خسرو مازندران آید همی

یا مسیح از آسمان آید همی

ریگ آموی و درازی راه او

زیر پامان پرنیان آید همی

آب جیحون از نشاط روی دوست

اسب ما را تا میان آید همی

رنج غربت رفت و تیمار سفر

بوییار مهربان آید همی

این از آن وزن است و گفته رودکی

یاد جوی مولیان آید همی

(سنایی، 1388: 1036)

پس از گذشت حدود سیصد سال، مولانا هم سروده رودکی را فرا روی خود نگه میدارد و چنین میسراید:

بوی باغ و گلسِتان آید همی

بوییار مهربان آید همی

از نثار جوهر یارم مرا

آب دریا تا میان آید همی

با خیال گلسِتانش، خارزار

نرمتر از پرنیان آید همی

(مولانا، 1376: 1073)

دیگر شاعرانیکه به استقبال این شعر رفتهاند، عبارتاند از: «لطفعلی بیگ، آذر بیگدلی، سروش اصفهانی، غبار همدانی، بهار (با تغییر قافیه) و ابوالقاسم لاهوتیکرمانشاهی» (نفیسی، 1341: 387).

 

نتیجهگیری

استاد رودکی سمرقندی، با ابیات یاد شده و مشابه، در ادبیات نوخاسته دری، راهی گشود که بعدها و طی سالیان دراز با سخنپردازی شاعرانی نامدار و زبردست به درخششی ابدی منتهی شد. بیشتر اشعار وی، در کلام خوبان پارسیگوی با واژههای گوناگون و مضمونهای مختلف ادامه یافت و هرگز در لابهلای صفحات تاریخ گم نشد؛ آنگونه که پس از یازده قرن، شماری از امثال و حکم عصر ما، از اشعار خردمندانه و خردورزانه اوست.

 

 

منابع

1. دهخدا، علیاکبر (1363). امثال و حکم. ج 1 و 2 و 3 و 4. چاپ ششم. تهران: انتشارات امیرکبیر.

2. بیهقی دبیر، ابوالفضل محمدبن حسین (1392). تاریخ بیهقی. ج 1. به کوشش خلیل خطیب رهبر. چاپ شانزدهم. تهران: نشر مهتاب.

3. سپیتمان (اذکایی)، پرویز (1388). ترانههای باباطاهر. چاپ اول. تهران: نشر علم.

4. اسلامی ندوشن، محمدعلی (1346). جام جهانبین. انتشارات کتابخانه ایرانمهر.

5. نظامی عروضی سمرقندی، احمدبن عمر (1392). چهار مقاله. کامل احمدنژاد، فریده محسنی هنجی. چاپ دوم. تهران: نشر کتاب آمه.

6. سنایی غزنوی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1329). حدیقئالحقیقئ و شریعئالطریقئ. ج 1. به جمع و تصحیح محمدتقی مدرس رضوی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

7. حافظ، شمسالدین محمد (1393). حافظ به سعی سایه. تصحیح هوشنگ ابتهاج. چاپ هفدهم. تهران: نشر کارنامه.

8. سنایی غزنوی، حکیم ابوالمجدود بن آدم (1388). دیوان سنایی. به سعی و اهتمام محمدتقی مدرس رضوی. چاپ هفتم. تهران: نشر سنایی.

9. رودکی، جعفربن محمد (1390). دیوان شعر رودکی. پژوهش، تصریح و شرح: جعفر شعار. چاپ پنجم. تهران: نشر قطره.

10. خیام، عمربن ابراهیم (1390). رباعیات خیام. ویراستار: کاظم عابدینی مطلق. براساس نسخه محمدعلی فروغی. چاپ اول. قم: نشر آسمان علم.

11. فردوسی، ابوالقاسم (1388). شاهنامه. دوره 10 جلدی. ج 2 و 6. چاپ مسکو. زیر نظر ی. ا. برتلس. چاپ اول. تهران: انتشارات کاروان.

12. سعدی، مصلحبن عبدالله (1386). کلیات سعدی. براساس نسخه محمدعلی فروغی. به اهتمام بهاءالدین خرمشاهی. چاپ پنجم. تهران: نشر دوستان.

13. مولوی، مولانا جلالالدین محمد (1376). کلیات شمس تبریزی. به انضمام شرح حال مولوی. به قلم بدیعالزمان فروزانفر. چاپ چهاردهم. تهران: انتشارات امیرکبیر.

14. سجادی، ضیاءالدین (1392). گزیده اشعار خاقانی. چاپ چهارم. تهران: انتشارات جامی.

15. نفیسی، سعید (1341). محیط زندگی و احوال و اشعار رودکی. تهران: انتشارات کتابخانه ابن سینا.


برچسب ها: رشد،
[ سه شنبه 30 مهر 1398 ] [ 20:43 ] [ ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی متوسطه اول شهرستان تاکستان
علم فرهنگ
کد شاماد:
1-1-693734-64-0-4
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic